ارزیابی محصولات زنبور عسل

چرا درجه بندی عسل، ژل رویال و بره موم مهم است؟

کیفیت محصولات زنبور عسل تولید شده توسط زنبور به دلیل وابستگی زیاد به محیط تولید، شرایط آب و هوایی، نوع جمع آوری و نگهداری می تواند متفاوت باشد.

بنابراین بهترین روش برای تعیین کیفیت آنها (درجه بندی) انجام کنترل بر اساس آزمایش های اختصاصی می باشد.

ژل رویال (RJ) یک ترشح غنی از مواد مغذی است که توسط غدد هیپوفارنکس و مندیبولار زنبورهای عسل پرستار، عمدتاً Apis mellifera، تولید می‌شود. این ماده برای تغذیه لاروهای در حال رشد استفاده می‌شود و در طول رشد لارو به لاروهای ملکه‌ساز عرضه می‌شود. بنابراین، ژل رویال برای رشد لارو، تمایز طبقاتی، رشد ملکه و نگهداری ملکه بالغ مهم است.

از دیدگاه بیوشیمیایی، ژل رویال شامل چندین گروه اصلی از ترکیبات است:

1.  اجزای تغذیه‌ای: آب، پروتئین‌ها، پپتیدها، اسیدهای آمینه، کربوهیدرات‌ها، لیپیدها، ویتامین‌ها و مواد معدنی.
2.  ترکیبات زیست فعال: پروتئین‌های اصلی ژل رویال (MRJPs)، اسیدهای چرب مشخص مانند 10-هیدروکسی-2-دسنوئیک اسید (10-HDA)، پپتیدهای ضد میکروبی، ترکیبات فنلی و سایر مولکول‌های فعال بیولوژیکی.
3.  آنزیم‌ها: از جمله گلوکز اکسیداز و چندین فعالیت شبه پروتئاز گزارش شده، اگرچه شواهد مربوط به آنزیم‌های فردی متفاوت است.

4. ترکیبات فرعی: نوکلئوتیدها، اسیدهای آلی، استرول‌ها و سایر ترکیباتی که غلظت آنها به نمونه و روش تجزیه بستگی دارد.

ترکیب ژل رویال با توجه به سن و وضعیت فیزیولوژیکی زنبورهای پرستار، سن لارو، فصل، منشأ جغرافیایی، تغذیه کلنی، زمان برداشت و شرایط نگهداری متفاوت است. در نتیجه، مقادیر ارائه شده در زیر باید به عنوان محدوده‌های تقریبی گزارش شده در متون علمی تفسیر شوند، نه مشخصات ثابت برای هر نمونه.

ترکیب کلی تغذیه‌ای و شیمیایی

جدول زیر خلاصه‌ای از ترکیب تقریبی ژل رویال تازه را ارائه می‌دهد.

اجزای اصلی	مقدار تقریبی	گروه ترکیبات
آب و فاز آبی	۶۰–۷۰٪	آب
پروتئین‌های اصلی ژل رویال، گلیکوپروتئین‌ها و پپتیدها	۹–۱۸٪	پروتئین‌ها
گلوکز، فروکتوز، ساکارز و قندهای جزئی	۷–۱۸٪	کربوهیدرات‌ها
اسیدهای چرب آزاد، هیدروکسی‌اسیدهای چرب، فسفولیپیدها و استرول‌ها	۳–۸٪	لیپیدها
پتاسیم، سدیم، کلسیم، منیزیم، فسفر، آهن و روی	حدود ۰٫۸–۳٪	مواد معدنی و خاکستر
عمدتاً ویتامین‌های گروه B و مقادیر متغیر سایر ویتامین‌ها	مقادیر متغیر و عموماً کم	ویتامین‌ها
پلیفنول‌ها، فلاونوئیدها، نوکلئوتیدها، آنزیم‌ها و پپتیدها	متغیر	سایر ترکیبات زیست‌فعال

 

این بازه‌ها بر اساس بررسی‌های انجام‌شده پیرامون ترکیبات ژل رویال گردآوری شده‌اند. مقادیر مذکور بسته به روش‌های آنالیز، منشأ نمونه، و تازه یا خشک بودن ماده، متغیر هستند. این درصدها را نباید به گونه‌ای با هم جمع کرد که گویی همگی مربوط به یک نمونه واحد و استاندارد شده هستند.

ژل رویال مانند هر فرآورده بیولوژیک و محصول زنبور عسل دارای ترکیبات مختلفی است که می توان با ارزیابی آنها علاوه بر بررسی اصالت آن از نوع کیفیت ژل رویال نیز مطلع شد. درجدول زیر آزمون های قابل استفاده در ژل رویال آمده است که می تواند بر اساس نیاز متقاضی، آزمون ها انجام می گردد.

ریف	عنوان آزمون
1	پلی فنل کل
2	آنتی اکسیدان کل
3	آمیلاز
4	گلوکز اکسیداز
5	پروتئاز
6	پروتئین
7	اسید ۱۰-هیدروکسی-۲-دسنوییک (10-HDA)
8	پرولین
9	اثر ضد باکتری( مهارکنندگی باکتری گرم مثبت و منفی)
10	افزایش رشد سلولی ( تحریک رشد سلول های نرمال)
11	مهار سلول های سرطانی
12	گلوکز
13	فرکتوز
14	دی ساکارید
15	مواد معدنی پتاسیمK، سدیم Na، کلسیم Ca، منیزیم Mg آهن Fe، روی Zn، مس Cu، منگنز Mn
16	فلزات سنگین (سرب، کادمیوم، آرسنیک و جیوه..)
17	باقی مانده سموم آفات نباتی

 

تمایز علمی: «ترکیب تغذیه‌ای» به محتویات ژل رویال اشاره دارد، در حالی که «فعالیت زیستی» (بیولوژیکی) بیانگر عملکرد اجزای خاص در شرایط آزمایشگاهی یا فیزیولوژیکی معین است. صرفِ شناسایی یک ترکیب، لزوماً به معنای وجود اثری با اهمیت بالینی یا تأثیری غالب از نظر زیستی نیست.

نتیجه‌گیری‌های علمی

شواهد علمی از نتایج زیر پشتیبانی می‌کنند:

• ژله رویال یک ترشح تغذیه‌ای پیچیده حاوی آب، پروتئین‌ها، کربوهیدرات‌ها، لیپیدها، اسیدهای آمینه، مواد معدنی، ویتامین‌ها، آنزیم‌ها و ترکیبات زیست‌فعال است.
• پرولین اغلب در میان اسیدهای آمینه آزاد غالب است، اما اسید آمینه غالب در بخش پروتئین کل ممکن است متفاوت باشد.
• گلوکز اکسیداز و چندین فعالیت شبه پروتئاز به طور مستقیم در ژله رویال بررسی شده‌اند.
• بخش لیپیدی با اسیدهای چرب هیدروکسی با زنجیره متوسط غیرمعمول، به ویژه 10-HDA، که همچنین یک نشانگر مهم کنترل کیفیت است، مشخص می‌شود.
• 10-HDA فعالیت مهاری HDAC را در تحقیقات تجربی نشان داده است که ارتباط احتمالی با تنظیم اپی‌ژنتیک را فراهم می‌کند. سهم مستقل آن در تمایز ملکه در کلنی‌های زنده هنوز به طور ناقص اثبات شده است.
• پروتئین‌ها، اسیدهای آمینه، لیپیدها، استرول‌ها و سایر ترکیبات در محیط تغذیه‌ای مورد نیاز برای رشد لارو نقش دارند. تمایز ملکه یک فرآیند چند عاملی است و نه نتیجه یک ماده مغذی واحد.
• برای تحقیق و توسعه صنعتی، آموزنده‌ترین رویکرد، ترکیب تجزیه و تحلیل ترکیبات، اندازه‌گیری فعالیت ویژه آنزیم، توصیف پروتئین و مطالعات بیولوژیکی کنترل‌شده است.

ژل رویال باید به عنوان یک سیستم بیوشیمیایی یکپارچه مورد مطالعه قرار گیرد. خواص بیولوژیکی آن را نمی‌توان به طور کامل توسط 10-HDA، پرولین، پروتئین‌های MRJP یا هر جزء جداگانه دیگری توضیح داد.

• برای اطلاع از کابرد های درمانی و محصولات زنبور عسل به این فیلم/اسلاید توجه کنید.خدمات و فرآورده های زنبور عسل (aparat.com)
• برای اطلاع از ارزیابی و کیفیت سنجی عسل این گفتگو را از دکتر محسن فتحی نجفی  تماشا کنید. معیارهای ارزیابی و کیفیت سنجی عسل (aparat.com)